90 Dakikada Platon

290

90 Dakikada Platon

Paul Strathern

Platon, Sokrates’in Savunması, Kriton, Euthyphron gibi erken dönem diyaloglarında, yani Sokratik diyaloglarda, hatta daha sonra Phaidon diyaloğunda bile yazılarını Sokrates’in yargılanmasına, ölüm cezasına çarptırılmasına tahsis eder. Sokrates’in Savunması, Sokrates’in mahkeme sürecini ve yetmiş yaşındaki bir filozofun Atina halkından evvel kendini müdafaa edişini konu alır.

*

Platon’un felsefesinin merkezine koyduğu şey, İdealar(Formlar) Kuramı’ydı. Platon’un idealar kuramıyla ilgili yapılabilecek en iyi açıklama yine kendisi tarafından ortaya atılandır. Platon, sanılandan çok daha fazla insanın adeta karanlık, kuytu bir mağarada yaşadığını söyler. Zincire vurulmuşuz, der; ardımızda kocaman bir duvar, duvardan yansıtılan ateşin oluşturduğu gölgelerle. Gördüğümüz tüm şeyler işte birilerinin mağara duvarından titreyen alevlerden yansıttığı, hareket eden silüetler, yani “hakikat” diye gördüğümüz şeylerdir, ancak biz, başkaları tarafından zorlanmadan, fiilen duvardan ve onun oluşturduğu gölgelerden kaçmayı, kafamızı onlardan uzaklaştırmayı akıl edersek ve mağaradan çıkabilirsek, işte o zaman önce güneşi, sonra gerçek güneşi fark edebilir ve hakikatin sahici ışığıyla yolumuzu tayin edebiliriz.

Felsefe terimleriyle bahsederse, Platon, çevremizde algıladığımız her şeyin; pabuçların, gemilerin, mühür mumunun, lahanaların ve hatta kralların bile yalnızca görüngüden ibaret olduğunu anlatır. Hakikat ise görünüşün ondan türediği idealar ya da diğer ismiyle formlar evrenidir. Duyularımız aracılığıyla algıladığımız fiziksel evren, daimi değişim ve devinim halinde, oluş ve bozuluş içindedir. Buna karşın zihnin algıladığı idealar evreninde değişim meydana gelmez ve dolayısıyla idealar evreni, ebedidir. Bu da bizi Platon’un ahlak felsefesine götürecektir.

*

“Zaman” kavramı, daima felsefeciler için en çok tartışılan, aynı zamanda en çok açmazlara götüren kavramlardan biri olmuştur. Platon’un zaman üzerine getirdiği yorum oldukça şiirseldir ve içinde felsefi imgeler barındırır.

*

Platon’un açtığı Akademi, tarihteki ilk üniversite olarak kabul edilir. Platon, en bilinen eseri Devlet’te “Adalet nedir?” diye sorar.

*

Platon’un erken dönem diyaloglarının genellikle Sokrates’in fikirlerini içerdiği düşünülmüştür. Devlet, Platon’un en iyi orta dönem diyaloğudur. Devlet diyaloğunun seyrinde, Platon’un adilane toplum için verdiği öğütlerin yanı sıra böyle bir toplum oluşturmak için gerekli konuşma hürriyeti, kadının Yunan toplumundaki yeri, doğum kontrolü, kamusal ve özel ahlak, ebeveynlik, psikoloji, eğitim, kamusal ve özel mülkiyet ile daha pek çok konu üzerine düşüncesi kapsamlı bir biçimde dile getirilir. Platon’un ideal devlet görüşünde ne mülkiyete yer vardır ne de evliliğe. Platon’un “ideal devlet” ütopyasında, yirmi yaşına gelmiş gençler eğer beden ve müzik eğitimlerinde yeterli donanıma erişememişlerse ayıklanırlardı.

*

Platon için, bir site devletinde filozoflar kral ya da krallar filozof olmadıkça ideal düzen kurulamayacak, yönetimde ciddi sorunlarla karşılaşılacaktı. Toplum anlayışı, siyasi olmaktan ziyade ahlaki bir görünüme sahiptir.

*

Platon’da ruh, üç ayrı unsurdan meydana gelmektedir. Akıllı bilgelik için mücadele eder; yürekli, atılgan parça doğası gereği aklın buyruklarına uygun davranmaya eğilimlidir ve elde etme ile üstünlük kurmanın peşinden koşar; iştah duyan, arzulayan parça ise hazza ve acıya can atar. Ruhun meydana geldiği bu üç unsur, aynı zamanda Platon’un Devlet’te tasvir ettiği toplumun üç unsuruna tekabül eder. Yani ruh gibi site de üç parçadan oluşur. Bunlar; zanaatkârlar sınıfı, asker sınıfı ve filozoflardan oluşan yönetici sınıftır.

 

 

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir